MÓN ĂN THỰC DƯỠNG TĂNG CƯỜNG CƠ BẮP CHO NGƯỜI GIÀ THEO TỪNG THỂ BỆNH

Các thể bệnh thường gặp của chứng thiểu cơ (suy giảm cơ bắp) gồm chứng Tỳ vị hư nhược, chứng Can thận bất túc và chứng Tỳ vị thấp nhiệt. Dưới đây là các bài thực dưỡng (món ăn điều dưỡng) ví dụ cho những thể bệnh này.Lưu ý: Người bệnh thiểu cơ nếu không có vấn đề đặc biệt có thể chọn dùng bài tương ứng với thể bệnh của mình một cách hợp lý; nếu xuất hiện tình trạng nhiều thể bệnh xen lẫn nhau hoặc thuộc thể bệnh khác, cần chọn dùng hợp lý dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. **Bài thực dưỡng chỉ là biện pháp điều dưỡng hỗ trợ, không thể thay thế điều trị quy chuẩn.** Người mắc bệnh mạn tính có kiêng khem trong ăn uống nên hỏi ý kiến nhân viên y tế chuyên môn, chọn bài thực dưỡng hợp lý theo thể trạng và tình trạng sức khỏe cá nhân.I. Thể Tỳ vị hư nhược(1) Cháo Sâm – Kỳ – Phục linh (参芪茯苓粥)**Nguyên liệu chính:** Hoàng kỳ 3g, Đảng sâm 3g, Phục linh 3g, Ý dĩ 5g, Đại táo (bỏ hạt) 10g, gạo tẻ 30g.**Cách làm:**1. Hoàng kỳ, Đảng sâm, Phục linh rửa sạch rồi cho vào túi vải; cùng với Ý dĩ, Đại táo, gạo tẻ đã rửa sạch cho vào nồi, thêm lượng nước vừa đủ, ngâm 40 phút.2. Đun lửa lớn cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ ninh 20 phút; khi cháo sánh đặc thì vớt túi vải ra.**Cách dùng:** Dùng thay bữa sáng hoặc ăn kèm trong bữa.(2) Canh Khiếm thực dạ dày lợn (芡实猪肚汤)**Nguyên liệu chính:** Dạ dày lợn nửa cái, Khiếm thực 15g, Liên tử (bỏ tâm) 15g, Đại táo (bỏ hạt) 15g, gừng, hành, rượu nấu ăn, muối, tiêu trắng… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Dạ dày lợn làm sạch, cắt thành khúc rộng khoảng hai ngón tay. Khiếm thực, Liên tử ngâm nước 1 giờ; Đại táo rửa sạch để sẵn.2. Cho tất cả nguyên liệu vào nồi, thêm lượng nước vừa đủ.3. Đun sôi rồi cho rượu nấu ăn vào, chuyển từ lửa lớn sang lửa nhỏ tiếp tục hầm khoảng 1 giờ đến khi dạ dày chín mềm, nêm muối và tiêu trắng, rắc hành lá rồi bắc ra.**Cách dùng:** Ăn cái uống nước, ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.(3) Gà kho hạt dẻ (板栗烧鸡)**Nguyên liệu chính:** Hạt dẻ 30g, đùi gà có xương 150g, hành, gừng, muối, rượu nấu ăn, xì dầu, đường trắng… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Đùi gà lọc bỏ xương to, chặt miếng. Hạt dẻ rửa sạch.2. Cho hạt dẻ vào nồi nước lạnh đun sôi, giữ lửa vừa – nhỏ tiếp tục nấu khoảng 4 phút, vớt ra để ráo.3. Cho dầu vào chảo, cho hạt dẻ vào xào đến khi bề mặt đổi màu thì vớt ra.4. Phần dầu còn lại đun nóng lại, phi thơm hành, gừng, cho thịt gà vào đảo đến khi bề mặt hơi vàng, thêm rượu, xì dầu, muối, đường trắng đảo đều, cho hạt dẻ và lượng nước sôi vừa đủ vào, đun lửa lớn cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ hầm khoảng 20 phút.5. Đun lửa lớn cho cạn bớt nước sốt, rắc hành lá rồi bắc ra.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa.(4) Canh Tứ thần chim bồ câu (四神鸽子汤)**Nguyên liệu chính:** Chim bồ câu 1 con, Khiếm thực 10g, Liên tử 10g, Phục linh 10g, Hoài sơn (loại khô) 10g, táo mật 2 quả, Kỷ tử 2g, gừng, hành, rượu nấu ăn, muối.**Cách làm:**1. Chim bồ câu làm sạch chặt miếng to, cùng lát gừng và đoạn hành cho vào tô lớn, thêm lượng nước ấm vừa đủ ngâm nửa giờ để khử mùi tanh, vớt ra để ráo, cho vào nồi hầm.2. Cho Khiếm thực, Liên tử, Phục linh, Hoài sơn, táo mật đã rửa sạch vào nồi hầm, thêm lát gừng, rượu nấu ăn và lượng nước vừa đủ; hầm lửa vừa – nhỏ trong 2 giờ.3. Cuối cùng cho Kỷ tử vào hầm thêm 2 phút, nêm lượng muối vừa đủ là được.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.(5) Viên thịt bò Trần bì (陈皮牛肉丸)**Nguyên liệu chính:** Thịt bò nạc xay 250g, củ năng 50g, Trần bì 10g, lòng trắng của 2 quả trứng, tinh bột, hành, gừng, muối, muối nở (baking soda), xì dầu, dầu hào, đường, rượu nấu ăn, tiêu trắng… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Củ năng gọt vỏ băm nhuyễn; Trần bì ngâm mềm rồi thái nhuyễn; gừng vắt lấy nước hoặc băm nhuyễn; hành thái nhuyễn.2. Cho thịt bò xay vào tô lớn, thêm Trần bì, muối, muối nở, xì dầu, dầu hào, rượu, đường, tinh bột, lòng trắng trứng, tiêu trắng, hành băm, nước gừng; trộn đều.3. Cho từng ít nước vào và quết đến khi thịt dẻo quánh (thịt có độ đàn hồi rõ).4. Cho củ năng băm vào trộn đều.5. Dùng tay hoặc thìa nặn thịt thành viên, xếp vào đĩa.6. Cho vào nồi nước sôi hấp khoảng 15–20 phút.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.

II. Thể Can thận bất túc### (1) Trà Tang thầm Kỷ tử (桑椹枸杞茶)**Nguyên liệu chính:** Tang thầm 15g (Tang thầm tươi 30g), Kỷ tử 6g, mật ong hoặc đường trắng 20g.**Cách làm:**1. Cho Tang thầm, Kỷ tử vào ấm dưỡng sinh, thêm 400mL nước.2. Nấu ở chế độ trà trái cây 10 phút, lọc lấy nước, thêm lượng mật ong hoặc đường trắng vừa đủ, khuấy đều là được.**Cách dùng:** Dùng thay trà, có thể chia nhiều lần.### (2) Canh Hoàng tinh trứng bồ câu (黄精鸽蛋汤)**Nguyên liệu chính:** Hoàng tinh 10g, Kỷ tử 10g, Long nhãn nhục 10g, trứng bồ câu 4 quả, đường phèn 25g.**Cách làm:**1. Hoàng tinh, Kỷ tử, Long nhãn nhục rửa sạch, cho vào nồi. Thêm nước (khoảng 750mL), đun lửa vừa cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ nấu khoảng 15 phút.2. Đập từng quả trứng bồ câu thả vào nồi, cho đường phèn vào, đun lửa nhỏ đến khi trứng bồ câu chín là được.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa.### (3) Canh Sơn thù du xương sống bò (山茱萸牛脊骨汤)**Nguyên liệu chính:** Xương sống bò 250g, Sơn thù du 10g, Hoài sơn 30g, Kỷ tử 6g, Phục linh 10g, Thục địa 10g, gừng, rượu nấu ăn, muối… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Sơn thù du, Hoài sơn, Kỷ tử, Phục linh, Thục địa rửa sạch cho vào túi vải, ngâm 30 phút để sẵn.2. Xương sống bò chặt khúc lớn, cho vào nồi nước lạnh cùng gừng và rượu nấu ăn, chần qua, vớt ra rửa lại bằng nước ấm rồi cho vào nồi; thêm túi vải đựng dược liệu và lượng nước vừa đủ, đun lửa lớn cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ ninh 1 giờ.3. Nêm lượng muối vừa đủ là được.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.### (4) Cháo thịt dê Nhục thung dung (羊肉苁蓉粥)**Nguyên liệu chính:** Nhục thung dung 10g, thịt dê nạc 100g, gạo tẻ 30g, gừng, hành, muối… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Nhục thung dung rửa sạch thái lát mỏng, cho vào nồi, thêm lượng nước vừa đủ sắc 30 phút, bỏ bã lấy khoảng 200mL nước sắc.2. Thịt dê rửa sạch băm nhuyễn; gạo tẻ vo sạch.3. Cho thịt dê, gạo tẻ và nước sắc vào nồi, thêm nước cho đủ rồi nấu cùng; sau khi sôi, cho muối, gừng, hành vào, đun lửa nhỏ nấu thành cháo là được.**Cách dùng:** Dùng thay bữa sáng hoặc ăn kèm trong bữa.## III. Thể Tỳ vị thấp nhiệt### (1) Cháo (hoặc bột) Ý dĩ Xích tiểu đậu (薏苡仁赤小豆粥/糊)**Nguyên liệu chính:** Ý dĩ 10g, Xích tiểu đậu 10g, gạo tẻ 30g, đường phèn hoặc mật ong vừa đủ (tùy khẩu vị).**Cách làm 1 (nấu cháo):**1. Ý dĩ, Xích tiểu đậu vo sạch, ngâm nước trước qua đêm (6–8 giờ).2. Gạo tẻ vo sạch cùng Ý dĩ, Xích tiểu đậu đã ngâm cho vào nồi, thêm lượng nước vừa đủ (tỷ lệ lương thực và nước khoảng 1:10), đun lửa lớn cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ nấu đến khi Ý dĩ và Xích tiểu đậu nở bung, cháo sánh đặc là được.3. Thêm lượng đường phèn vừa đủ theo khẩu vị.**Cách làm 2 (làm bột/sệt):**1. Cho gạo tẻ đã vo sạch cùng Ý dĩ, Xích tiểu đậu đã ngâm vào máy làm sữa đậu nành hoặc máy xay sinh tố, thêm khoảng 500mL nước.2. Chọn chế độ sữa đậu nành / bột gạo.3. Thêm đường phèn hoặc mật ong theo khẩu vị.**Cách dùng:** Dùng thay bữa sáng hoặc ăn kèm trong bữa.### (2) Canh đậu xanh bí đao sườn lợn (绿豆冬瓜排骨汤)**Nguyên liệu chính:** Bí đao (cả vỏ) 150g, đậu xanh 20g, sườn lợn 200g, gừng, hành, rượu nấu ăn, muối… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Bí đao cả vỏ rửa sạch cắt khúc lớn; sườn lợn rửa sạch, chần qua để sẵn; đậu xanh rửa sạch.2. Cho tất cả nguyên liệu vào nồi canh, thêm 1000–1200mL nước, đun lửa lớn cho sôi rồi chuyển lửa nhỏ hầm khoảng 1 giờ.3. Khi bắc ra nêm muối là được.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.### (3) Canh Hoài sơn Bạch biển đậu cá chép (hoặc cá diếc) (山药扁豆鲤鱼/鲫鱼汤)**Nguyên liệu chính:** Cá chép (hoặc cá diếc) 1 con (khoảng 500g), Bạch biển đậu 30g, Hoài sơn tươi 80g, gừng tươi 15g, hành, rượu nấu ăn, muối, tiêu trắng… lượng vừa đủ.**Cách làm:**1. Cá chép (hoặc cá diếc) sau khi sơ chế dùng khăn giấy thấm khô bề mặt, xoa một ít muối hai mặt, để yên 30 phút.2. Bạch biển đậu ngâm trước cho mềm; Hoài sơn tươi gọt vỏ, rửa sạch, thái lát dày để sẵn.3. Làm nóng chảo với dầu nguội, khi dầu nóng khoảng 50% thì cho cá vào, để lửa vừa – nhỏ rán từ từ đến khi hai mặt vàng. Thêm rượu nấu ăn để khử tanh, thêm lượng nước sôi vừa đủ, cho Bạch biển đậu và gừng vào, đun lửa lớn cho sôi rồi hớt bọt, chuyển lửa vừa tiếp tục hầm.4. Khi nước canh chuyển màu trắng đục, cho Hoài sơn tươi vào, tiếp tục đun lửa vừa 15–20 phút.5. Khi bắc ra rắc hành lá, nêm tiêu trắng và muối là được.**Cách dùng:** Ăn kèm trong bữa, có thể chia nhiều lần.